معماری و سبک زندگی ایرانی اسلامی، ارتباط متقابل

زمان مورد نیاز برای مطالعه: 7 دقیقه سه شنبه 01 تیر 1400 | 00:00
معماری و سبک زندگی ایرانی اسلامی

معماری و سبک زندگی ایرانی اسلامی درخشش مفاهیم آسمانی در رعایت حرمت انسانهاست. تاثیر قرآن در معماری ایرانی با تاثیر ادیان دیگر نظیر بودا و هندو، که دستورات مستقیم برای ساخت مکانهای مقدس خود را دارند متفاوت است.

تجلی آیه حجاب در سوره نساء و تفسیر آن بخشی از تاثیر عمیق آیات الهی در سبک زندگی معماری ایرانی و اسلامی است. در کنار محرمیت اصولی همانند وحدت که باید آنرا جهت بخش تمامی هنر و تمدن اسلامی دانست، نظم، سلسله مراتب، تقارن و تناسب و غیره نیز در کالبد بناهای سنتی قابل پی جویی است و از آنجا که دارای ریشه های مشترک بوده و رو به یک حقیقت ازلی دارند، وجود هر کدام شکل دهنده و مکمل دیگری است.

 

معماری و سبک زندگی ایرانی اسلامی

 

معماری و سبک زندگی ایرانی اسلامی:

هنر در ایران زمین به قدمت تاریخ است و معماری از بهترین هنرهای ایرانی است. براساس آنچه از نوشته های تاریخی بدست می آید،هنر و صنعت از پنج هزار سال قبل از میلاد در ایران زمین ریشه و نشان دارد. نظری اجمالی به معماری ایران در عهد باستان بیانگر اصول شکل دهنده آن هم چون آسایش، استحکام، انبساط و غیره است. پاسارگاد،تخت سلیمان، ارگ بم،میدان نقش جهان و … همه و همه علاوه بر جلال و شکوه و شگفتی،گویای تاریخ و تمدن با شکوه ایران هستند.

پس از ورود اسلام به سرزمین پهناور ایران،فرهنگ و هنر این پهنه با عوامل تازه ای ترکیب شد. اصول، آداب و رسوم،مراسم مذهبی،روحیه، اخلاقیات، اندیشه و عقیده نسل ها و سایر ویژگی های مردمی نه تنها در بناهای عظیم که در ابنیه کوچک نیز نمود دارد و چنان با جوهره ی وجودی معماری ایرانی در آمیخته است که ردپای آن در تمامی آثار معماری گذشته قابل پی جویی است.

یکی از مهمترین اصولی که در معماری سنتی ایران زمین بخصوص پس از اسلام مورد توجه قرار گرفته است، اصل محرمیت می باشد که به بهترین وجه در تمامی بناها از بناهای عظیم و بزرگ عمومی تا خانه های مسکونی و از فضاهای عمومی شهری تا فضاهای نیمه عمومی و خصوصی تر به کار گرفته شده است. می توان گفت اصل محرمیت در شهرسازی و معماری اسلامی از کلان ترین فضاهای شهری تا ریزترین فضاهای معماری را مورد تاثیر خویش قرار داده است.

 

معماری و سبک زندگی ایرانی اسلامی

 

جلوه های سبک زندگی ایرانی_اسلامی در معماری ایران:

معماری ایرانی نمودی از هویت ملی ایرانی است و از آنجا که مفهوم هویت بخش در ایران،تا پیش از انقلاب مشروطه،به دو گفتمان حاصل از اندیشه (ایرانشهری) ایران باستان و سپس سنت و فرهنگ اسلامی محدود بود،بگونه ای که پس از ظهور اسلام و نفوذ آن در ایران دو هویت ایرانی_اسلامی به نحو ظاهراً غیر متناقضی با هم ترکیب شده بودند. هویت ایرانی اسلامی پیش از مشروطه را می توان ترکیبی از فرهنگ ایرانی و اسلامی دانست. به همین سبب از جمله مؤلفه های هویت ملی (ایرانی_اسلامی) ارزشها و هنجارهای ملی مثل مهمان نوازی و جوانمردی،میراث فرهنگی مثل هنرهای سنتی، اسطوره های ملی مثل رستم،نمادهای ملی مثل پرچم،ویژگیهای جغرافیایی مثل اقلیم،بعد دینی و باورهای مذهبی مثل عقاید،مناسک و آیینهای مذهبی خواهد بود.

 

حال این سوال مطرح می شود که عوامل شکل دهنده هویت چگونه در معماری نمود می یابند.

گاه هنرمند برای هویت بخشیدن به اثر هنری خود، از الگوهای اصیل گذشته بهره می برد. با این گسترش،مفهوم سبک که در آغاز برای تحلیل تاریخ هنر و تعیین هویت اثر هنری بکار گرفته شده بود،نقشی فعال در آفرینش اثر هنری بر عهده می گیرد. این شیو ه ای است که امروزه در معماری ایرانی برای ساختن معماری به اصطلاح با هویت بسیار به کار میرود و ما آن را شیوه تکرار الگوهای گذشته مینامیم.

شیوه دیگری که در هویت سازی اثر معماری کاربرد دارد استفاده از نمادهاست. مردم هر فرهنگی با توجه به گذشته و تاریخ خود،نمادها و سمبل های گاه هویت سازی دارند،که از جمله این نمادها می توان به نمادهای ملی و دینی اشاره کرد. شولتز ساختن را تنها در اشغال فضا نمی بیند در این بین چیزی که بیش از همه اهمیت دارد افشای روح مکان و برقراری ارتباطی عمیق بین زمین،بافت سازه و آسمان است. شکل و فضای طبیعت به صورت ارتباطی خاص بین زمین و آسمان،به هویت مکان قطعیت می بخشد. این خصوصیات درمقایسه معماری بومی بیشتر به چشم می خورد،تراکم آبادی در معماری بومی و ارتباط عمیق آن با زمین سیاهه آبادی را ترسیم می کرد که سرگردانی آدمی و نیاز او به رسیدن را پاسخگو بود.

این امر نمایانگر روش استفاده از معماری بومی در هویت سازی است. همچنین در معماری تزیینی هر نقش دارای ارزش های بسیاری از جمله ارزش برگرفته از عقاید مردم جامعه است. معمار با این تزیینات آرمان های جامعه را در بنا به ظهور میرساند و بگونه ای از هویت سازی در معماری میرسد. اما برای درک هویت معماری ایرانی میتوان با بررسی اصول بناهای سنتی ایران و دریافت حکمت و عقاید حاکم بر آنها عناصر هویت ساز معماری سنتی را دریافت. طبق نظر دکتر(پیرنیا) ویژگی های معماری ایرانی شامل پنج اصل،مردم واری،که شامل توجه به تناسبات و… است و نمودی از عوامل روانشناسانه در معماری است. پرهیز از بیهودگی، نیارش، درونگرایی و خودبسندگی است که در همه بناهای سنتی به نوعی قابل مشاهده است.

 

معماری و سبک زندگی ایرانی اسلامی

 

آمیزش معماری با طبیعت:

نکته حائز اهمیت در پیوند میان معماری سنتی ایران و طبیعت رعایت اصل محرمیت است. بناها همواره بگونه ای شکل گرفته اند که در ترکیب با طبیعت و استفاده از عناصر آن،محیط طبیعی را به درون خود کشیده و همانند حجابی آن را در میان خود گرفته اند و این وجه تمایز معماری سنتی ایران با دیگر ممالک است. در معماری ارگانیک غرب که نگاه ویژه ای به طبیعت دارد و فرم و فضای معماری در بسیاری از موارد از ویژگی های توپوگرافیکی زمین تبیعت می کند،معماری به گونه ای شاخص در طبیعت رها می گردد تا با آن پیوند برقرار کند و می توان گفت که خود را در اختیار طبیعت قرار می دهد.

حال آنکه در معماری سبک سنتی ایران اصل پیوند با طبیعت در گرو اصول ارزشی مهم تری است که ریشه در جهان بینی معمار و اجتماع دارد و به همین سبب است که در بسیاری موارد چه در بناهای عمومی و چه در بناهای خصوصی،فضاهای طبیعی در دل فضای مصنوعی جای گرفته است و به عقیده بسیاری از جمله استیرلن سرچشمه وجود نمادین اندامهای کالبدی معمار ی ایران در عالم مثال یا عالم ملکوت و یا بهشت موعود دیده می شود و در معماری باغها و حیاط ها و پیوند با طبیعت، الگو برداری از عناصر باغ های بهشتی مد نظر معمار بوده است.

حتی در طراحی و ساخت باغ های ایرانی شاهد دیواره های بلند در اطراف هستیم که شکل دهنده فضای محرم درون اند و در دل این فضای درونی است که عمارات و کوشک ها بگونه ای بارزتر شکل گرفته اند،چرا که حصار بیرونی حریم امن درونی را فراهم آورده است . لذا باید عنوان کنیم در شکل گیری معماری سنتی ما اصول ارزشی مقدم بر سایر اصول،معیارها و راهکارها قرار گرفته اند و معمار همواره در پی یافتن پاسخ های مناسب و خلاقانه در بکارگیری اصول بوده است.

 

معماری و سبک زندگی ایرانی اسلامی

 

شاخص های معماری و سبک زندگی ایرانی اسلامی در طراحی مسکن:

هنر معماری ما در طول تاریخ همیشه آمیخته با اندیشه های دینی بوده است. بعنوان نمونه اصل محرمیت و حفظ حریم در معماری امروز ما به صورتی دیگر جلوه می یابد،بعنوان مثال بجای اندرونی و بیرونی معماری اسلامی امروزه می توان عرصه های خصوصی و عمومی در خانه ها را مطرح نمود.

 

طراحی فضای داخلی خانه با توجه به آیات و روایات:

انسان، به عنوان مخاطبِ آیات و روایات، در مرکز پدیده های عالم قرار می گیرد و مابقی پدیده های عالم که انسان با آنها در ارتباط است،در چهار گروه مختلف نسبت به او قرار گرفته اند: خویشتن انسان،دیگران،طبیعت و خداوند.

در هر حوزه ی ارتباطی، انسان فعالیتهایی انجام میدهد. مثلاً در بخش ارتباط با خویشتن فعالیت های اساسی و اولیه ی انسان از جمله خوردن،خوابیدن، استحمام و… انجام می پذیرد. هر فعالیتی،یک نیاز فضایی یا کالبدی با خود به همراه میآورد،به عبارت دیگر هر فعالیتی باید در فضای مخصوص و متناسب با خودش تحقق بپذیرد.

بعنوان مثال،با توجه به آیه (وَاللّهُ جَعَلَ لَکُم مِّن بُیُوتِکُمْ سَکَنًا) ایجاد آرامش و لوازم آن در خانه مطلوبیتی است که می توان بر آن تأکید کرد. بویژه اینکه خانه ی مسلمانان محل آسایش و آرامش همه جانبه برای ساکنان آن است و این عنصر ضروری باید در همه ی عملکردها و اجزای بناییِ آن اجرا و ظاهر گردد. بنابراین،در طراحی و ساختن منازل باید به ابعاد و اقتضائات ایجاد آرامش توجه نمود تا حاصل این عملکرد،خانه مطلوب اسلامی باشد.

تأکید بر آرامش در ساختن خانه به این دلیل است که بسیاری از شاخص های خانه مطلوب اسلامی تحت الشّعاع این امر عملیاتی می شوند. مانند این که اگر اقتضائات آرامش و عملکردهای معمارانه ی آن در خانه محقق و ایجاد نشود،نمی توان از ادای وظایف شرعی، ادای حقوق همسایگان، ادای حقوق اهل و عیال و ابعاد دیگر زندگی سالم یا زیست مؤمنانه به راحتی سخن گفت.

همچنین یکی از ابعاد بناییِ آرامش عبارت است از آرامش صوتی که به عنوان شاخص مهمی مورد توجه است. در ساختن اتاق ها باید دقت نمود که صدای داخل به بیرون و اتاق های دیگر نفوذ نکند تا مفاسد اخلاقی و رفتاری به بار نیاورد.

آرامش استنباط شده از این روایت به این منظور است که هر کس در چارچوب چاردیواری خود اعمال خصوصی و سرّی دارد که دوست ندارد دیگران حتی اهل و عیال و خواهر و برادرش از این حالات و اعمال وی آگاهی یابند. بنابراین، اتاقها باید بگونه ای ساخته شوند که اسرار و حالات خصوصی اهل خانه از دیگران پوشیده بماند.

بدین ترتیب با استناد به آیات و روایات مذکور،کیفیات فضای خواب، از جمله (جانمایی در نقاط آرام خانه،کنترل خروج صدا از داخل اتاق به بیرون،در دیدرس نبودن) و…. بدست می آیند.

 

معماری و سبک زندگی ایرانی اسلامی

اگر می خواهید با کیفیت قرارگیری دیگر فضاهای خانه بیشتر آشنا شوید به سایت www.sid.ir تحت عنوان شاخص های سبک زندگی اسلامی در طراحی مسکن مراجعه نمایید.

 

ما را در اینستاگرام دنبال کنید.

اولین نفری باشید که نظر میدهد...

ارسال نظر